Cạnh tranh thông tin và trách nhiệm xã hội của báo chí, hướng tiếp cận từ góc độ báo điện tử Việt Nam.

Gần 20 năm ra đời và phát triển, báo điện tử đang ngày càng khẳng định được vị thế của mình trong đời sống báo chí ở Việt Nam. Tính đến tháng 12 năm 2014, cả nước đã có 90 báo và tạp chí điện tử, 1525 trang tin điện tử tổng hợp (trong đó có 215 trang của các cơ quan báo chí) [1].  Rõ ràng, dù ra đời muộn hơn rất nhiều so với các loại hình báo chí khác như báo in, phát thanh và truyền hình, song báo điện tử đã nhanh chóng tìm được chỗ đứng, và hơn thế nữa, còn phát triển rất mạnh mẽ và nhanh chóng.

Sự tăng lên nhanh chóng về số lượng các trang báo điện tử khiến đời sống báo chí ngày càng sôi động. Để tồn tại và phát triển, các trang báo điện tử luôn phải đối mặt với không ít thách thức, mà thách thức lớn nhất chính là áp lực từ vòng xoáy cạnh tranh thông tin giữa hàng nghìn tờ báo ở đủ các loại hình. Với ưu thế vượt trội là khả năng cập nhật thông tin nhanh chóng và đặc tính phi định kỳ, các trang báo điện tử có cơ sở để phần nào bớt đi áp lực. Tuy nhiên, sự cạnh tranh với các loại hình báo chí khác có lẽ không thể gay gắt và ráo riết bằng cuộc đua thông tin giữa chính các trang báo điện tử với nhau, nhằm giành độc giả và củng cố vị trí của mình.

  1. Sự cần thiết của cạnh tranh trong đời sống báo điện tử

Không thể phủ nhận vai trò của việc cạnh tranh đối với sự phát triển của các trang báo mạng điện tử. Trong thời đại bùng nổ thông tin, việc có được một kênh thông tin tổng hợp, có tính chọn lọc cao và đáng tin cậy là nhu cầu của bất cứ độc giả nào.

Nhằm phục vụ và đáp ứng ở mức cao nhất những nhu cầu của độc giả, các trang báo mạng liên tục tìm cách mở rộng các mục nội dung, nâng cao chất lượng thông tin, thay đổi cách thức trình bày sao cho hấp dẫn và được độc giả đón nhận ngày càng nhiều. Việc tìm kiếm thông tin về các sự kiện, vấn đề trong đời sống xã hội giờ đây trở nên vô cùng dễ dàng với các độc giả. Chỉ với 1 từ khóa liên quan, độc giả đã có thể tìm thấy thông tin mà mình quan tâm qua rất nhiều những bài viết trên các trang báo mạng điện tử.

Để thu hút và giữ chân độc giả thường xuyên truy cập, hầu hết các trang báo mạng điện tử đã mở ra các mục như bạn đọc, diễn đàn,… cũng như dành khu vực cho độc giả để lại những ý kiến phản hồi cho mỗi bài viết. Nhờ đó, tính tương tác được nâng cao, chất lượng các bài viết cũng ngày càng được chú trọng. Cùng 1 sự kiện, 1 vấn đề nhưng mỗi trang lại có những bài viết dưới những góc độ khác nhau, mang đến cái nhìn đa chiều, toàn diện, khách quan cho độc giả về sự kiện, vấn đề đó.

Có thể nêu ra ở đây 1 ví dụ điển hình về sự kiện sập giàn giáo ở Vũng Áng cuối tháng 3 vừa qua. Các trang báo mạng đã nhanh chóng đưa tin và liên tục cập nhật những thông tin xung quanh vụ việc này. Báo điện tử vnexpress.net có bài viết tiếp cận góc độ thương cảm “Tiếng kêu cứu vang trong đêm ở Vũng Áng” [2]; báo điện tử dantri.vn đăng tải bài viết theo hướng chỉ ra nguyên nhân sự kiện “Giàn giáo đã rung lắc mạnh nhưng chỉ huy bảo chúng tôi làm tiếp”[3]; báo điện tử vietnamnet.vn thực hiện chùm ảnh “Hình ảnh đầu tiên khi vụ sập giàn giáo xảy ra”[4]…và nhiều các tin, bài, ảnh, video ở các trang báo mạng điện tử khác theo nhiều cách thể hiện khác nhau. Cùng xuất phát từ một cơ sở dữ liệu là sự kiện sập giàn giáo ở Vũng Áng, Hà Tĩnh, nhưng mỗi bài viết lại mang đến cho người đọc một góc nhìn, một khía cạnh mới của sự việc. Tất cả giúp người đọc có được một bức tranh toàn cảnh về sự việc.

Như vậy, việc cạnh tranh thông tin theo hướng tự hoàn thiện, tạo nên sự khác biệt trong cách thức đưa thông tin và góc độ phản ánh sự kiện, vấn đề đã thực sự là động lực để các trang báo mạng phát triển, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và khắt khe của độc giả.

Cạnh tranh là động lực cho sự phát triển, song nhìn thẳng vào thực tế, phải thừa nhận rằng cạnh tranh thông tin cũng mang những mặt trái của nó. Vì cạnh tranh mà hối hả “chạy đua” với thông tin, để khi quá vội vàng sẽ sinh ra tâm lý dễ dãi trong việc chọn bài và cách thức đưa tin, từ đó gây ra không ít vấn đề về trách nhiệm xã hội của báo chí với công chúng và cộng đồng.

  1. Cuộc đua về tốc độ và mức độ thông tin của báo điện tử

Báo chí hiện nay không dừng lại ở việc cạnh tranh nhau từng ngày như báo in mà là từng giờ, thậm chí từng phút, từng giây. Câu chuyện chạy đua giờ báo lên khuôn đã chuyển sang chủ đề giờ tin lên báo mạng. Trong vòng xoáy đó, để đáp ứng yêu cầu thông tin nhanh nhất từ độc giả, hầu hết các tòa soạn báo in đều thành lập và phát triển báo điện tử. Các tờ báo chỉ riêng về điện tử cũng ngày càng nở rộ và phát triển.

Sự cạnh tranh giữa các tờ báo điện tử tạo áp lực rất lớn đè lên hệ thống phóng viên và biên tập viên các tờ báo điện tử hiện nay. Ở các sự kiện nóng, phóng viên không còn sử dụng cây bút, cuốn sổ mà thay vào đó là tốc ký thật nhanh trên máy tính xách tay để có thể chuyển bài ảnh về tòa soạn sớm nhất. Việc có được những tin “nóng” và “độc” là hai trong số những yếu tố quan trọng hàng đầu.

Tuy nhiên, dưới áp lực cạnh tranh gay gắt như vậy, báo chí dễ rơi vào một mê trận rối rắm, nhiễu loạn thông tin. Có khi cùng một sự việc, báo chí cung cấp đến 2, 3 luồng thông tin mâu thuẫn, đúng sai khó phân định. Khi ấy người đọc buộc phải trở thành người tiêu dùng thông thái. Tin báo nào, đọc báo nào phải dựa vào sự nhận định cá nhân, dựa trên thương hiệu của tờ báo.

Minh chứng gần đây nhất có thể kể đến là sự kiện Công Phượng. Công chúng không biết tin theo luồng thông tin nào khi có quá nhiều luồng thông tin khác nhau về sự kiện này. Hay hàng loạt các sự kiện không chính xác có thể kể đến khác gây hoang mang cho dư luận như: Kinh hoàng đồ Trung Quốc nở vật la khi nhúng nước (của tác giả Minh Phương, 22/6/2014) [5]; Thông tin thủy sản ở Hà Nội nhiễm kim loại nặng gây hoang mang cho công chúng [6]; Phú Yên phụ nữ trẻ em cả làng đi ăn xin (của tác giả Kim Sa, 16/6/2014 )[7];…Theo thống kê của cục báo chí, báo điện tử là lĩnh vực vi phạm quy định nhiều nhất trong năm 2014, với 27 trường hợp bị xử phạt với tổng số tiền là 736 triệu đồng.

Trong cuộc sống, có câu nói rằng để hiểu được giá trị thật sự của 1 giây, hãy hỏi người vừa thoát khỏi một tai nạn trong gang tấc. Còn với báo mạng điện tử, để hiểu được giá trị thật sự của 1 giây, hãy hỏi những biên tập viên của trang báo đó, một giây đem lại cho trang báo của họ bao nhiêu lượt truy cập, bao nhiêu doanh thu. Một giây ngắn ngủi ấy đủ sức quyết định vị trí của trang web trong bảng xếp hạng những trang web ăn khách nhất, kèm theo đó là hàng loạt những cái lợi [5].

Trong thực tế tác nghiệp, không ít các phóng viên đã lao vào cuộc đua, giành giật 1 giây, thậm chí là vài phần trăm giây quý giá ấy để đưa tới cho công chúng những thông tin nóng hổi, hấp dẫn. Yêu cầu liên tục cập nhật tin tức khiến phóng viên đổ xô tới các sự kiện, rồi chụp, rồi viết, cốt sao có thật nhiều tin bài gửi về và được đăng. Khối lượng tin tức khổng lồ ấy được đăng tải trên các trang báo mạng hẳn đã khiến không ít độc giả bị ngợp trong bể thông tin. Điều đáng quan tâm, nhiều khi thông tin đó lại không cần thiết phải đưa nhiều như vậy.

  1. Những tồn tại và vấn đề trách nhiệm xã hội báo điện tử

            Nhìn vào thực trạng báo điện tử ở Việt Nam, còn qua nhiều vấn đề đáng lo ngại, nhiều vấn đề còn đang có biểu hiện đi ngược lại những tiêu chuẩn bất di bất dịch của báo chí. Phát biểu đề dẫn hội nghị Truyền thông và Phát triển diễn ra ngày 31/1/2015 tại Quảng Ninh, thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Trương Minh Tuấn cho biết, theo Đề án Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025, xác định báo điện tử và mạng xã hội sẽ đóng vai trò chủ đạo [8]. Nhưng nhìn vào thực tế cạnh tranh thông tin, báo điện tử vẫn còn nhiều tồn tại, báo động liên quan đến vấn đề trách nhiệm xã hội của phóng viên báo điện tử, như:

Báo động về vấn đề sử dụng ngôn ngữ trên báo điện tử hiện nay

             Báo chí vốn được coi là chuẩn mực về ngôn ngữ ở sự trong sáng và dễ hiểu. Ngôn ngữ báo chí lẽ ra luôn được coi là tiêu chuẩn cho người dùng ở mọi tầng lớp, nhưng ngôn ngữ trên nhiều trang báo chí điện tử Việt Nam hiện nay đang được sử dụng một cách bừa bãi.

Chúng ta có thể viện dẫn lý do, báo điện tử đòi hỏi tốc độ nhanh nên sai sót ngôn từ là điều khó tránh khỏi, song lập luận này hoàn toàn không hợp lý bởi những lỗi ngôn từ sai không chỉ xuất hiện trong các tin thời sự nóng, nhanh mà hiện nay, ngôn ngữ bừa bãi của báo điện tử còn xuất hiện ở mọi nơi, mọi lúc.

Đơn cử như sự kiện người đẹp Ngọc Trinh sang Hàn nhận giải nữ hoàng bikini châu Á, đưa tin về sự kiện nay rất nhiều báo mạng đã sử dụng ngôn từ giật gân và thiếu trong sáng: Ngọc Trinh: “Hàng nhái” đẳng cấp nhất showbiz Việt (báo điện tử vietnamnet.vn ngày 6/5/2015); Ngọc Trinh sang Hàn: clip giải oan bị bóc mẽ làm giả lố bịch (báo điện tử vtc.vn ngày 29/4/2015);…

Những trang báo điện tử phát triển từ báo in thường có ít lỗi về ngôn từ, do họ phải trải qua quá trình biên tập gắt gao. Còn đối với các trang báo điện tử thuần túy, đặc biệt là các trang báo điện tử nhỏ, vấn đề sử dụng ngôn từ chưa thực sự được quan tâm nghiêm khắc. Việc dùng các cụm từ sai, câu không đầy đủ, giật gân, câu khách, lỗi chính tả hay việc dịch bài không rõ nghĩa đến sai không phải là chuyện hiếm. Điều này đặt ra những câu hỏi hoài nghi về quy trình xử lý tin bài của nhiều trang báo điện tử hiện nay.

Kéo độc giả bằng mọi giá

Dưới sức ép cạnh tranh và tác động của kinh tế, nhiều các trang báo điện tử gần đây, đặc biệt là các trang báo nhỏ đã tự biến mình thành những tờ báo “lá cải”. Họ có xu hướng lôi kéo người đọc bằng các chủ đề giải trí xoay quanh  các nội dung “sốc, sex và sến”.

Những cái tít giật gân luôn được gắn với một số động từ, tính từ gây sự chú ý từ công chúng như: lộ, choáng váng, sốc, kinh hoàng, sexy…Một số trích dẫn minh chứng cho tình trạng câu khách trên, như: từ lộ trong tít bài “Lộ ảnh cưới chính thức của Công Vinh và Thủy Tiên” (báo điện tử giaoduc.net.vn ngày 26/12/2014); từ sexy hiếm hoi được gắn vào tít bài “Hình ảnh sexy hiếm hoi của Mỹ Tâm” (báo điện tử vietnamnet.vn ngày 30/4/2015); Victoria Beckham suýt nhầm vị trí hình xăm trên người chồng (báo điện tử vnexpress.net 27/4/2015)…

Thiếu tính định hướng và thông tin không thẩm định

             Mỗi một trang báo điện tử khi lập hồ sơ xin cấp giấy phép đều có đề án cụ thể, nêu rõ tôn chỉ, mục đích của mình. Cơ quan quản lý dựa trên những tôn chỉ, mục đích phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của cơ quan chủ quản để cấp phép.Tuy nhiên sau khi xin được giấy phép này, nhiều trang báo điện tử vì chạy theo xu hướng lợi nhuận mà đánh mất giá trị của mình, đánh mất giá trị đạo đức nghề nghiệp. Có những trang web được gắn với tên gọi giáo dục nhưng nội dung đầy những thông tin vô cùng phản giáo dục, có trang tưởng như để tôn vinh phụ nữ thì lại đầy những hình ảnh hở da hở thịt cùng những câu chuyện xâm phạm đời tư cá nhân, dùng những ngôn từ thiếu tôn trọng phái yếu.

Theo báo cáo của cục báo chí năm 2014, báo điện tử là lĩnh vực có nhiều sai phạm nhất trong việc truyền tải thông tin. Trong năm này, Bộ Thông tin và Truyền thông đã xử phạt 27 trường hợp báo điện tử với tổng số tiền phạt hành chính là 736 triệu đồng; 8 trang thông tin điện tử với số tiền là 152,5 triệu đồng (so với báo in là 25 và truyền hình là 10 trường hợp).

Một trong những nguyên tắc đầu tiên và quan trọng nhất của làm báo là đưathông tin chính xác. Để có nguồn thông tin đó, nhà báo luôn luôn phải đặt ra nhiệm vụcho mình là thẩm định, thẩm định và thẩm định. Nhưng hiện nay, có nhiều tờ báo mạng lại bất chấp cho đăng tải tất cả những thông tin mà họ cho là gây tò mò, gây sốc cho độc giả mà không cần kiểm chứng. Những sự kiện giật tít, câu “view”, gây tò mò có thể kể đến như câu chuyện bố trồng, nàng dâu trên báo điện tử vov.vn; gái miền tây và 3 chữ N của báo điện tử tri thức trẻ…

Nghiêm trọng hơn là tình trạng phóng viên ngồi bàn, lướt web, sục sạo các diễn đàn rồi cắt dán ý kiến của người nọ người kia để tạo thành thứ tác phẩm báo chí. Hay vấn đề phóng viên ngang nhiên lấy thông tin trên mạng xã hội Facebook của người này, trích dẫn phát biểu của các thành viên diễn đàn ảo với những biệt danh nào đó vào bài viết của mình và ký tên bên dưới…Đã có nhiều đơn kiện báo điện tử đưa tin sai trái, một chiều, nhiều sự việc đã bị xử phạt hành chình, đình chỉ xuất bản một khoảng thời gian. Nhưng có lẽ, những giải pháp đó vẫn chưa đủ mạnh so với những lợi nhuận của câu “view” và giật tít đem lại.

Vấn đề vi phạm bản quyền ngày càng nghiêm trọng

Có một thực tế là quy định của các cơ quan quản lý báo chí về vấn đề bản quyền rất rõ ràng và phổ biến rộng khắp, tuy nhiên số lượng các cơ quan báo mạng thực sự tôn trọng vấn đề bản quyền lại không nhiều.

Phổ biến nhất của vi phạm này đó là hành động lấy bài của báo khác, mặc dù vẫn ghi trích dẫn nguồn tin đầy đủ nhưng lại không hề xin phép tờ báo gốc hay tác giả của bài báo đó. Chưa có một số liệu cụ thể nào về vấn đề này, nhưng có một số cái tên được một số diễn đàn nhà báo nhắc đến nhiều trên mạng xã hội, như: báo điện tử nguoiduatin.vn, báo điện tử baodatviet.vn, báo điện tử doisongphapluat.com [9]

Trầm trọng hơn là việc lấy bài của tác giả khác rồi biên tập lại, hoặc thậm chí để nguyên xi và… biến thành bài báo của mình. Cũng có trường hợp, tác giả này, tờ báo này sao chép bài của báo khác nhưng sửa tên người thực hiện, đổi giờ xuất bản lên sớm hơn, và kết quả là bài copy này lên mạng Internet trước cả bài báo gốc – điều tưởng như nực cười nhưng lại thường xuyên xảy ra [1].

Như vậy việc “copy-paste” rất đơn giản trên internet cùng với sự lỏng lẻo trong biên tập và quản lý; cũng như thiếu tính răn đe trong xử lý vi phạm đã dẫn đến tình trạng thường xuyên sai phạm trên báo điện tử Việt Nam hiện nay.

Hơn nữa, do tính cạnh tranh mọi mặt của nền kinh tế thị trường, tiết kiệm chi phí là vấn đề luôn được lãnh đạo các tờ báo điện tử quan tâm, nên các trang báo điện tử hiện nay thường có đội ngũ nhân sự mỏng, số lượng phóng viên khiếm tốn, không đủ đáp ứng yêu cầu của tất cả các chuyên mục, chuyên trang…Vì vậy, có một lý do dễ hiểu rằng, cách để giúp họ hoàn thành nhiệm vụ là sao chép lại tin bài của các tờ báo khác.

  1. Một số giải pháp nâng cao vai trò trách nhiệm xã hội của báo điện tử

            Nâng cao trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của từng phóng viên báo điện tử

            Hoạt động báo chí nói chung và báo điện tử nói riêng là một trong những hoạt động mang tính xã hội rất cao. Nghề báo là nghề hoạt động xã hội; người làm báo là người hoạt động xã hội. Tác phẩm báo chí thường có tác động xã hội rộng lớn, có khả năng định hướng tư tưởng, định hướng thông tin cao và hiệu quả, chính vì vậy báo chí luôn được coi là công cụ tuyên truyền hữu hiệu. Để nâng cao trách nhiệm xã hội của báo điện tử, điều đầu tiên đó là nâng cao trách nhiệm của từng phóng viên báo điện tử.

Ngày nay, với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin, báo điện tử còn có khả năng tác động nhanh chóng và hết sức mạnh mẽ đối với xã hội, đôi khi vượt ra ngoài dự kiến của phóng viên. Một tác phẩm báo điện tử có thể mang lại hiệu ứng tích cực,góp phần nâng cao tình cảm, nhận thức, lòng tin và định hướng hành động cho
công chúng, nhưng cũng có thể làm suy giảm lòng tin, băng hoại đạo đức, làm sai lệch nhận thức và dẫn đến làm lệch lạc về hành động không chỉ một cá nhân, một  nhóm người mà có thể cả một cộng đồng. Vì thế bản thân mỗi phóng viên báo điện tử luôn phải xác định:

– Vị trí, chức năng của mình: mỗi nhà báo phải xác định rõ mình đang đứng và làm việc cho ai; làm việc ở vị trí nào; chức năng, nghĩa vụ của mình là gì? Để từ đó có cách làm việc đạt hiệu quả cao nhất.

– Luôn đưa thông tin một cách trung thực và khách quan.

– Đưa thông tin đúng định hướng của cơ quan, nhà nước mà trực tiếp là các cơ quan quản lý báo chí.

Bên cạnh với trách nhiệm xã hội, phóng viên báo điện tử còn phải thực hiện nghĩa vụ công dân của mình. Nghĩa vụ công dân và trách nhiệm xã hội là hai  phạm trù có mối quan hệ mật thiết với nhau; chúng là nội dung cơ bản của phẩm chất chính trị của người làm báo cách mạng. Muốn trở thành nhà báo chân chính, mỗi nhà báo phải nhận thức đầy đủ trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của mình và phải thực hiện đầy đủ và tốt nhất trách nhiệm và nghĩa vụ đó.

Mỗi khi thực hiện một tác phẩm cho trang báo điện tử, phóng viên cần trả lời những câu hỏi: viết cho ai? viết để làm gì? viết cái gì? viết như thế nào? Trả lời được đầy đủ, đúng đắn các câu hỏi ấy có thể bảo đảm cho phóng viên thực hiện được trách nhiệm xã hội củamình.

Khi thực hiện một tác phẩm báo chí, tác giả không thể không nghĩ tới công chúng; không thể không nghĩ đến mục đích của tác phẩm, tác động của nó tới những người sẽ tiếp nhận thông tin. Từ đó phải cân nhắc mình sẽ viết cái gì và viết như thế nào. Viết thế nào không chỉ là viết sao cho dễ hiểu,hấp dẫn người đọc mà còn làm sao để đạt được mục tiêu của bài viết, không làm công chúng mất phương hướng trước thông tin nhà báo cung cấp cho họ.

Trách nhiệm xã hội của người làm báo trước hết và căn bản nhất là trách nhiệm trước hệ quả của tác phẩm sau khi đến với bạn đọc. Người làm báo phải có trách nhiệm đến cùng về sản phẩm do mình tạo ra. Xác định được rõ ràng như vậy, nhà báo sẽ có
trách nhiệm đầy đủ hơn trong toàn bộ quy trình làm ra sản phẩm, từ khâu tìm hiểu,
thu thập, khai thác, tiếp nhận thông tin đến khâu xử lý, công bố thông tin.

Nhà báocó trách nhiệm xã hội cao không bao giờ được quyền cẩu thả, qua loa trong bất kỳkhâu nào trong quá trình đó.Trách nhiệm xã hội đòi hỏi nhà báo phải thông tintrung thực, khách quan.Khi có sai sót, nhà báo phải thẳng thắn nhận thiếu sót và
có trách nhiệm xin lỗi và cải chính các thông tin sai lệch.

            Đưa ra bộ quy định chặt chẽ trong vấn đề xuất bản báo điện tử

Không thể phủ nhận những đóng góp quan trọng của các trang báo điện tử cũng như các trang tin điện tử trong việc chuyển tải thông tin và định hướng dư luận xã hội trong thời đại truyền thông số hiện nay. Thế nhưng, tình trạng vi phạm bản quyền tác phẩm báo chí hiện nay đang diễn biến hết sức phức tạp. Các cơ quan báo chí vô tư sử dụng tác phẩm của những tác giả khác, của cơ quan báo chí khác mà không hề phải chịu bất cứ một chế tài xử phạt nào.

Việc tăng cường  các chế tài xử phạt trong việc thực hiện bản quyền tác phẩm báo chí cần được các cơ quan quản lý nhà nước nhanh chóng thực hiện nhằm lập lại trật tự trong việc thực hiện bản quyền tác phẩm. Cũng cần nâng cao nhận thức cá nhân của chính ban biên tập, những người có toàn quyền quyết định nội dung và hướng đi của một tờ báovề việc tôn trọng bản quyền. Các cá nhân, các báo cần phải nhận thức được rằng những việc làm vi phạm bản quyền báo chí sẽ dẫn đến hủy hoại uy tín của tờ báo trong mắt độc giả.

Đã đến lúc Luật báo chí cần được bổ sung thêm những điều, khoản quy định chặt chẽ hơn về vấn đề bản quyền, nhất là đối với báo mạng điện tử như: chế tài xử phạt, trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan báo chí về vấn đề này…Trong trường hợp nào thì các tờ báo được cóp nội dung tin, bài của các tờ báo khác, chế độ nhuận bút đối với những trường hợp này như thế nào…Có như vậy thì tình trạng vi phạm bản quyền mới được đẩy lùi, hạn chế sự chồng chéo thông tin như hiện nay.

Khai thác tối đa nguồn thông tin chân thực từ  đội ngũ công chúng, giảm áp lực cạnh tranh thông tin cho phóng viên

Một xu hướng mới của báo điện tử là công chúng tham gia ngày càng nhiều vào nội dung tờ báo. Trong rất nhiều trường hợp, bạn đọc không chỉ thông báo sự kiện cho báo mà họ còn ghi hình chụp ảnh và tường thuật sự kiện. Điều này sẽ giúp cho trang báo điện tử khắc phục những khó khăn về đội ngũ phóng viên có hạn của mình. Việc xây dựng mạng lưới đông đảo cộng tác viên và cộng đồng bạn đọc thân thiết gắn bó với tờ báo giữ vai trò quan trọng, đây được coi như là đội quân đông đảo hùng mạnh trong việc tiếp cận với thông tin nhanh.

            Đẩy mạnh về chất lượng thông tin theo chiều sâu

Lựa chọn sự kiện đưa tin: Việc lựa chọn sự kiện đưa tin thể hiện tính chuyên nghiệp của phóng viên và toà soạn. Căn cứ để lựa chọn sự kiện đưa tin là giá trị thông tin của sự kiện, mà giá trị thông tin của sự kiện phụ thuộc vào các yếu tố chính là: kịp thời, gần gũi với bạn đọc (về không gian địa lý và về tâm lý) và tác động xã hội của sự kiện.

            Chú ý tới chiều sâu của thông tin: Sau khi hoàn thành nhiệm vụ đưa tin lên mạng nhanh nhất, các báo tiếp tục cạnh tranh trong việc khai thác các góc cạnh, đi vào chiều sâu, bản chất của sự kiện. Cũng như các phương tiện truyền thông khác, các báo điện tử cũng có thể triển khai các bài phỏng vấn các nhân vật liên quan, viết chân dung nhân vật, viết phóng sự về vấn đề mà sự kiện đặt ra, viết bình luận phân tích ý nghĩa của sự kiện và bày tỏ thái độ đối với sự kiện. Ví dụ một mảng chủ đề mà thời gian vừa qua báo điện tử thực hiện khá tốt trong việc khai thác thông tin đa chiều đó là các chùm tin bài liên quan đến từ khóa “chặt cây xanh ở Hà Nội”. Trên báo vietnamnet.vn đã dẫn link ra 65 tin bài (từ ngày 16 đến ngày 25/3/2014) mà tòa soạn thực hiện xoay quanh sự kiện này[10], còn báo điện tử dantri.vn thực hiện khoảng trên 50 tin bài xoay quanh sự kiện trên (từ ngày  đến 16 đến ngày 1/4/2015)[11]

Nâng cao nhận thức và đạo đức phóng viên trong kỷ nguyên số

Truyền thông đa phương tiện đem đến cho các nhà báo sự tiện lợi và cơ hội phát huy sở trường và khả năng của mình, nhưng cũng đặt ra những thách thức không nhỏ trong quá trình tác nghiệp. Công nghệ sẽ giúp cho nhà báo khả năng tiếp cận với chủ đề, sự kiện nhanh hơn nhưng sẽ làm thui chột kiến thức và khả năng tư duy của nhà báo nếu nhà báo đó có tư tưởng ỷ lại vào kỹ thuật và công nghệ. Lối làm việc không trực tiếp đi đến hiện trường để thu thập thông tin mà khai thác nguồn tin trên mạng rồi xào xáo trở thành tin bài của mình là những hiện tượng làm báo tiêu cực của không ít phóng viên hiện nay

Do đó, các tòa soạn phải thường xuyên tập huấn, nâng nhận thức, nghiệp vụ cho phóng viên về vị trí, vai trò, tác động của Internet. Báo điện tử ở nước ta phải được phát triển nhanh, vững chắc, có hiệu quả, phù hợp với điều kiện cụ thể về kinh tế, kỹ thuật, con người, năng lực quản lý, đảm bảo an ninh an toàn, kết hợp hài hoà với việc phát triển các loại hình báo chí và phương tiện truyền thông khác.

  1. Kết luận

Cuộc đua để có được thông tin và mang thông tin đến với công chúng trong thời gian ngắn nhất trong thế kỷ XXI vẫn sẽ là chủ đề nóng. Xã hội ngày càng phát triển, dân trí ngày càng được nâng cao, trình độ nhận thức và thị hiếu tiếp nhận thông tin của công chúng báo chí cũng theo đó mà nâng lên. Điều đó đòi hỏi sản phẩm báo chí nói chung và các trang báo điện tử nói riêng phải luôn cố gắng để đáp ứng được nhu cầu của độc giả và giữ vững vị thế của mình trong lòng công chúng.

Không ai có thể phủ nhận những tác động tích cực từ sự cạnh tranh thông tin giữa các trang báo điện tử. Cạnh tranh thông tin giúp các trang báo ngày càng được hoàn thiện và phát triển, cả về hình thức lẫn nội dung. Nhờ cạnh tranh mà những người làm báo điện tử luôn được đặt dưới áp lực phải tự trau dồi kiến thức, kỹ năng, nâng cao nghiệp vụ để có thể cho ra đời những sản phẩm báo chí chất lượng. Với công chúng báo chí, cuộc cạnh tranh thông tin giữa các trang báo điện tử sẽ đem đến cho họ những thông tin phong phú, đa dạng, chất lượng, thỏa mãn được nhu cầu thông tin của họ.

Tuy nhiên, cần có những biện pháp thiết thực từ phía các cơ quan làm công tác quản lý hoạt động báo chí nhằm hạn chế đến mức tối thiểu những biểu hiện của cạnh tranh không lành mạnh, cạnh tranh có trách nhiệm với xã hội, với công chúng tiêu dùng. Có như vậy mới đảm bảo được rằng số lượng và sự hấp dẫn luôn đi kèm với chất lượng của các bài viết. Điều đó sẽ tạo nền tảng sự phát triển bền vững của báo mạng điện tử ở nước ta.

Tài liệu tham khảo

  1. Vinh Khang, 2012, Những vấn đề đáng báo động trên báo điện tử Việt Nam, Hội thảo lãnh đạo, quản lý báo chí điện tử trước yêu cầu mới, 6/1/2012.
  2. Lê Nghiêm, 2007, cạnh tranh thông tin giữa các báo điện tử, 20/4/2007, website:http://www.vietnamjournalism.com/ky-nang/bao-dien-tu/1815
  3. PV, 2015, Quy hoạch báo chí: Báo điệnt ử và mạng xã hội sẽ đóng vai trò chủ đạo, 01/02/2015,website: http://mic.gov.vn/tintucsukien/tinhoatdongcuabo/Trang/Baodientuvamangxahoisedongvaitrochudao.aspx
  4. Hương Thu, 2014, Báo điện tử sẽ là loại hình truyền thông chủ lực, 21/11/2014, website: http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/bao-dien-tu-se-la-loai-hinh-truyen-thong-chu-luc-2913145.html
  5. Kiều Trang, 2012, Cạnh tranht hông tin trên báo mạng điện tử – cuộc đua không hồi kết, 19/9/2012, https://kieutrangajc.wordpress.com/2012/09/19/canh-tranh-thong-tin-tren-bao-mang-dien-tu-cuoc-dua-khong-hoi-ket/
  6. Thu Trang,2012, Trách nhiệm xã hội và trách nhiệm công dân của nhà báo,20/6/2012, website: http://www.vietnamjournalism.com/trao-doi/nen-hay-ko-nen/3887-trach-nhim-xa-hi-va-trach-nhim-cong-dan-ca-nha-bao-
  7. 7. Nguyễn Tiến Vụ, 2015, Bàn về giải pháp khắc phục tình trạng vi phạm bản quyền trên báo điện tử trong môi trường truyền thông số hiện nay, 23/2/2015, website: http://bacninhtv.vn/G%C3%B3cnghi%E1%BB%87pv%E1%BB%A5/Trao%C4%91%E1%BB%95inghi%E1%BB%87pv%E1%BB%A5/tabid/195/newsId/5440/ModuleId/930/language/vi-VN/Default.aspx

 

[1] Báo cáo tình hình phát triển lĩnh vực báo chí năm 2014 – Bộ Thông tin và Truyền thông, 12/2014

[2]http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/tieng-keu-cuu-vang-trong-dem-o-vung-ang-3162674.html (ngày 26/3/2015)

[3]http://dantri.com.vn/xa-hoi/gian-giao-da-rung-lac-manh-nhung-chi-huy-bao-chung-toi-lam-tiep-1050626.htm (ngày 26/3/2015)

[4]http://vietnamnet.vn/vn/xa-hoi/227745/hinh-anh-dau-tien-khi-vu-sap-gian-giao-xay-ra.html (ngày 23/3/2015)

[5] http://kienthuc.net.vn/tieu-dung/kinh-hoang-do-trung-quoc-no-vat-la-khi-nhung-nuoc-354405.html

[6] http://www.vietnamplus.vn/ha-noi-thong-tin-thuy-san-nhiem-kim-loai-la-khong-chinh-xac/252492.vnp

[7] http://news.zing.vn/Phu-nu-tre-em-ca-lang-dat-diu-di-an-xin-post426604.html

[8]Quy hoạch báo chí: Báo điện tử và mạng xã hội sẽ đóng vai trò chủ đạo, http://mic.gov.vn/tintucsukien/tinhoatdongcuabo/Trang/Baodientuvamangxahoisedongvaitrochudao.aspx (1/2/2015)

[9] Thông tin tham khảo trên diễn đàn mạng xã hội facebook: diễn đàn nhà báo trẻ (https://www.facebook.com/groups/nhabaotre/)

[10]http://vietnamnet.vn/vn/xa-hoi/227146/toan-canh-vu–chat-6-700-cay-xanh–o-ha-noi.html

[11]http://dantri.com.vn/event/xung-quanh-viec-chat-ha-6700-cay-xanh-o-ha-noi-2696/trang-3.htm

Nguyễn Đình Hậu

Bài viết đăng kỷ yếu hội thảo

TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI VÀ ĐẠO ĐỨC BÁO CHÍ TRONG KỶ NGUYÊN SỐ

Khoa Báo chí và Truyền thông, ĐHKHXH&NV – Viện Kornad Adenauer Stiftung tổ chức T6/2015, tại Khách sạn Hilton Hà Nội Opera

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s